Thị trường có đang bong bóng không?

của Thanh Trà Trương
262 views

Vào đầu năm 2021, hai trong số những nhà hiền triết vĩ đại nhất mọi thời đại của thị trường chứng khoán – những chuyên gia nhận diện các cơn sốt đầu cơ – cho rằng thị trường giá tăng (bull market) trong thời gian vừa qua rất không bình thường. Carl Icahn và Jeremy Grantham đã công khai tuyên bố rằng các cổ phiếu đang được định giá quá cao dự báo một đợt bán tháo mạnh sắp tới. Cũng trong tuần này, các nhà quản lý tài sản ở Phố Wall vẫn say máu với các khoản giao dịch trong ngày (day-trading) và phớt lờ cảnh báo của họ. Sau một phiên mua bán điên cuồng vào ngày 7 tháng 1, chỉ số S&P 500, Dow và Nasdaq đều xác lập mức điểm cao nhất mọi thời đại.

DJ - thị trường - 11/1/2020
DJ - thị trường - 11/1/2020
Nasdaq - thị trường - 11/1/2020
Nasdaq - thị trường - 11/1/2020
S&P 500 - thị trường - 11/1/2020
S&P 500 - thị trường - 11/1/2020
HOSE - thị trường - 11/1/2020
HOSE - thị trường - 11/1/2020

Đôi điều về họ, Icahn (85 tuổi vào tháng tới) và Grantham (82 tuổi) có tổng cộng khoảng 120 năm kinh nghiệm điều hướng thị trường và đưa ra chỉ báo về các thảm họa kinh tế. Icahn sở hữu hơn 90% Icahn Enterprises (vốn hóa thị trường: 11,8 tỷ USD – để dễ so sánh, công ty có vốn hóa cao nhất thị trường Việt Nam là VCB có mức vốn hóa 16 tỷ USD), và nắm giữ nhiều công ty khác như Cheniere Energy, Newell Brands và Xerox Holdings… Grantham, gốc Anh, là đồng sáng lập và chiến lược gia đầu tư dài hạn tại GMO (Grantham, Mayo, Van Otterloo), công ty quản lý tài sản trị giá 65 tỷ USD. Hiện tại, mối quan tâm của Grantham đa phần xoay quanh các vấn đề về môi trường với việc đóng góp 92% tài sản để chống lại biến đổi khí hậu. Tuy vậy, Grantham vẫn theo sát quỹ đạo chung của thị trường và thường lên tiếng về mức giá quá rẻ/đắt của các loại tài sản so với giá trị trước đây của chúng.

Grantham và Icahn có hai phương pháp tiếp cận khác nhau khi đưa ra các dự báo về thị trường. Trong nhiều bài phỏng vấn, Icahn chưa từng nhắc đến P/E, tỷ lệ chiết khấu, phần bù rủi ro (risk premium) hoặc bất kỳ chỉ số thông dụng nào mà các chuyên gia thường xem xét khi đánh giá thị trường; mà đa phần các nhận định của ông đều dựa vào bản năng, trực giác. Ngược lại, Grantham thường sử dụng các con số và dữ liệu để hỗ trợ việc đưa ra dự báo. […]!


Góc nhìn thị trường của Icahn – tương đối cảm tính

Icahn đưa ra dự báo của mình vào 4/1/2021 trong một cuộc trò chuyện phát sóng trên CNBC. Trước đó, tuy đã cảnh báo về việc cổ phiếu đang được định giá quá cao vào 25/4/2020, Icahn tin rằng mọi thứ đã chuyển sang trạng thái điên rồ hơn rất nhiều khi hiện nay chỉ số S&P còn cao hơn 25% so với mức của ngày hôm đó. Lần này, ông cho rằng một đợt bán tháo lớn có thể sắp sửa xảy ra. Icahn tuyên bố: “Vào thời của tôi, tôi đã chứng kiến nhiều cơn sóng thần của thị trường với rất nhiều cổ phiếu bị định giá sai, nhưng chúng luôn có một điểm chung. Tất cả con sóng đều sẽ va phải một bức tường và dẫn đến một đợt điều chỉnh mạnh. Tuy không ai có thể đoán trước được khi nào điều đó xảy ra, nhưng khi nó xảy ra, hãy coi chừng!

Icahn không nói rõ liệu ông có chuẩn bị các công cụ đề phòng (hedging instrument) cho sự kiện đó hay không, nhưng ông lưu ý rằng mình đã để mắt và “khá cẩn thận” trong thời gian gần đây…


Góc nhìn thị trường của Grantham – số liệu cụ thể

Grantham đưa ra quan điểm trong một bài luận trên website GMO với tiêu đề “Chờ đợi Điệu nhảy Cuối cùng: Mối nguy hiểm của việc Phân bổ Tài sản trong Giai đoạn sau của Bong bóng”. Khác với cảnh báo chung chung của Icahn, Grantham cực kỳ cụ thể, chi tiết và táo bạo hơn với dự đoán về một cơn bão trong sớm muộn. Grantham viết: “Thị trường tăng giá kéo dài từ năm 2009 cuối cùng đã trở thành một bong bóng hoàn chính và hoành tráng… Với các yếu tố như mức định giá quá cao, mức tăng phi mã của giá cả, việc điên cuồng phát hành thêm cổ phiếuhành vi đầu cơ cuồng loạn của các nhà đầu tư, tôi tin rằng sự kiện này sẽ được ghi nhận là một trong những bong bóng lớn của lịch sử ngành tài chính, cùng với bong bóng South Sea, năm 1929 và năm 2000.” Ông thừa nhận rằng việc đi ngược lại đám đông sẽ cần rất nhiều can đảm và cảnh báo: “Các nhà đầu tư sẽ vấp phải hầu như mọi lỗi của tâm lý con người.”

Grantham nêu ra ba trường hợp khi ông nhìn nhận chính xác vấn đề trong trù liệu và phá giá cổ phiếu.

  • Năm 1987, ông cho rằng thị trường Nhật Bản đang có bong bóng với mức P/E chạm ngưỡng 40 so với đỉnh trước đó là 25 và quyết định bán tất cả vị thế của mình. Tuy nhiên, cổ phiếu vẫn tiếp tục tăng vọt ba năm sau đó lên mức P/E 65 trước khi sụp đổ vào năm 1990. 
  • Thanh lý một nửa danh mục vào năm 1997 khi hệ số giá của S&P vượt mức đỉnh năm 1929. Thị trường sau đó tiếp tục tăng đến tháng 6 năm 2000. GMO sau đó đã bắt đáy thành công khi thị trường đã giảm được 40% vào cuối năm 2002.
  • Năm 2008, ông đã chốt lời ở gần mức đỉnh và gần như bắt đáy thành công vào đầu năm 2009.

Grantham lưu ý hai đặc điểm phổ biến báo hiệu một đợt điều chỉnh đang tiến gần. Đầu tiên là giá cả tăng phi mã với tốc độ ngày càng nhanh trong giai đoạn cuối chu kỳ tăng giá. Đây chính xác là những gì đang xảy ra: kể từ khi về lại mức cao nhất mọi thời đại vào tháng 2 đến giữa tháng 8, S&P đã tăng thêm 12,4% và Nasdaq cũng đã tăng 20% kể từ cuối tháng 10. Đặc điểm thứ hai đó là “hành vi hưng phấn quá đà của các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân.” Trong chu kỳ tăng giá hiện tại từ năm 2009, cổ phiếu tăng giá từ từ và trở nên đắt dần lên, tuy vậy, không xuất hiện bất cứ sự tăng giá nào quá giới hạn. Tuy vậy, câu nói “giá lên đến đâu thì phá đỉnh đến đấy” đang ngày càng trở nên phổ biến. Grantham trích dẫn các trường hợp của Kodak, Hertz và Nikola, và đặc biệt là Tesla, như những dấu hiệu báo động về thị trường. […] Giá trị vốn hóa thị trường của Tesla hiện tương ứng với 1,25 triệu USD cho mỗi chiếc xe bán ra, gấp 140 lần con số 9.000 USD của GM!

Các đợt IPO được háo hức đón nhận cũng là một dấu hiệu xấu khác. Trong năm 2020 đã có ​​480 đợt IPO (so với 408 đợt IPO trong năm 2002), trong đó có 248 SPAC (các công ty mua lại mục đích đặc biệt). Tuy nhiên, Grantham cho rằng, thị trường tăng giá quá mức như hiện nay rất khác so với các trường hợp trước đây. Những đợt bong bóng trong lịch sử thường có đặc điểm chung: Cục Dự trữ Liên bang nới lỏng tín dụng và giữ lãi suất ở mức thấp, dẫn đến “nền kinh tế cận-hoàn-hảo” với mức tăng trưởng mạnh mẽ thoạt nhìn trông có vẻ ổn định. Tuy nhiên, “nền kinh tế bị tổn thương hiện nay hoàn toàn khác” với việc nước Mỹ đang đối mặt với nguy cơ sụt giảm kép do đại dịch COVID-19 và tỷ lệ thất nghiệp có khả năng vẫn nằm ở mức cao ngay cả khi cuộc khủng hoảng kết thúc. Grantham ngạc nhiên rằng hệ số P/E hiện cao hơn nhiều so với thời điểm tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp lịch sử. Ông nói: “Hệ số P/E hiện nằm trong mức cao nhất của lịch sử trong khi nền kinh tế đang nằm trong mức tồi tệ nhất”. Đối với Grantham, sự phân kỳ này gợi ra nhiều vấn đề về bong bóng thị trường.

Dựa trên những quan sát thị trường trước những cơn bão trong quá khứ, Grantham không tin vào lập luận chính của phe bò: lãi suất cực thấp và cam kết của Fed giữ chúng ở mức thấp trong vài năm tới sẽ bảo đảm cho một mức giá cao VĨNH VIỄN. Nhưng lãi suất thấp và nới lỏng tín dụng không ngăn được giá cổ phiếu thủng đáy vào năm 2000!

Tạm kết

Tôi đồng ý với quan điểm của Grantham rằng lãi suất thấp không đồng nghĩa với mức định giá cao. Lãi suất “thực”, được điều chỉnh theo lạm phát, chỉ phản ánh nhu cầu vốn và chúng có xu hướng đồng pha với tăng trưởng kinh tế. Nền kinh tế vận động càng nhanh thì các khoản đầu tư càng mang lại nhiều lợi nhuận và càng có nhiều công ty cạnh tranh để giành được số vốn cần thiết. Sự cạnh tranh đó làm tăng lãi suất. Nếu lãi suất bị duy trì ở mức thấp trong một thời gian dài, điều đó có thể có nghĩa là có ít nhu cầu về vốn, và nền kinh tế thay vì phát triển thì lại dậm chân tại chỗ. Vì vậy, lãi suất thấp có nghĩa là tăng trưởng thấp và lợi nhuận thấp…!

[…]

Grantham thừa nhận rằng không thể đoán được đỉnh của thị trường ở đâu. Vì vậy, ông thường thanh lý hết danh mục sớm hơn mức đỉnh của thị trường. Nhưng sau cùng thì cuộc vui nào rồi cũng sẽ kết thúc. Ông đưa ra hai lý do cho dự báo của mình: sự hưng phấn ngày càng tăng của những người đầu cơ giá lên và mức tăng giá phi mã sẽ báo hiệu cơn bĩ cực của cơn hưng phấn đó. Grantham cho rằng các nhà đầu tư đứng ngoài thị trường kể từ mùa hè 2020 và bỏ lỡ đợt tăng giá lớn hiện tại có thể xem là một quyết định đúng đắn khi họ có thể mua được cổ phiếu với giá rẻ hơn rất nhiều sau này?! Mặc dù nhiều người sẽ không thích ý kiến này nhưng đây là chiến lược giúp Grantham và Icahn mang lại mức thu nhập đáng kể trong nhiều thập kỷ qua. Bắt đáy khi mọi người hoảng sợ và thị trường giảm giá một cách phi lý. Đó mới là kiểu hưng phấn mà những tay huyền thoại này thích!


Quan điểm người dịch

Bài viết này được lược dịch từ bài báo gốc trên trang Fortune (Link) nhân một sáng bảnh mắt dậy đọc tin Elon Musk trở thành người giàu nhất thế giới (cổ phiếu Tesla tăng 1,200% – một ngàn hai trăm phần trăm trong vòng hai năm) và VNI sắp về mức đỉnh cũ 1,200.

Bài dịch chỉ mang giá trị tham khảo một góc nhìn khác với đa số các hô hào trên thị trường. Thực ra, mình vẫn giữ vị thế full cổ ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, như bài viết đã nói, mình cũng lờ mờ cảm thấy tình hình hiện nay đang “quá tốt để là sự thật” – không cần biết bạn mua cổ phiếu nào, chỉ cần mua là thắng! 

Đỉnh ở đâu, đáy ở đâu; không ai biết được. Ngay cả ngài Grantham như trong bài dịch cũng thanh lý danh mục khá sớm so với mức đỉnh trước khi bong bóng nổ. Theo quan điểm của mình, mình sẽ nương theo dòng tiền ở thời điểm hiện tại để kiếm chác một tẹo. Tuy nhiên vẫn sẽ giữ thái độ khách quan, tránh các hành động hưng phấn quá đà (full margin, bán nhà đầu tư, etc.) và hiểu rõ các quyết định của mình khi xuống tiền

Happy and safe trading! 


(1) SPAC là những công ty đang trong giai đoạn phát triển (hoặc mới thành lập), không có các kế hoạch hoặc mục tiêu kinh doanh cụ thể, được hình thành nhằm mục đích tham gia vào các vụ Mua bán sáp nhập (M&A) với một công ty chưa xác định khác.

(2) Bài chia sẻ của ngài Grantham tại đây

 

Viết bình luận tại đây

* By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're fine with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More