Các-ten và thỏa thuận phản cạnh tranh

của Thanh Trà Trương
1219 views

1 – Mở đầu

     Thú thật là mặc dù mình học kinh tế nhưng chỉ cho đến dạo gần đây khi xem series phim Breaking Bad mình mới bắt gặp khái niệm các-ten (cartels). Thoạt đầu, mình còn không hiểu nhóm dịch phụ đề dịch chữ “các-ten” nghĩa là gì hay nó có ý nghĩa gì nữa. Sau một hồi tìm hiểu, mình quyết định viết bài này để tự tìm hiểu rõ hơn về khái niệm kinh tế mình cảm thấy khá là thú vị như này. Bắt đầu nhé!

2 – Thỏa thuận phản cạnh tranh

   Trong kinh tế học, các thỏa thuận phản cạnh tranh (anti-competitive agreements) là các thỏa thuận giữa các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động kinh doanh các loại hàng hóa và dịch vụ giống hay tương tự nhau hay các loại hàng hóa và dịch vụ khác nhau, có tiềm năng hạn chế cạnh tranh.

Những người cùng kinh doanh một ngành nghề rất hiếm khi đụng mặt, nhưng nếu họ gặp nhau thì bao giờ cũng sẽ có một âm mưu chống lại thị trường hoặc vài thủ đoạn chuẩn bị tăng giá – Adam Smith

   Các luật cạnh tranh trên thế giới đều có sự phân biệt giữa thỏa thuận ngang (horizontal agreements) và thỏa thuận dọc (vertical agreements) giữa các công ty. Trong đó, thỏa thuận ngang là các thỏa thuận giữa các đối thủ cạnh tranh và, thỏa thuận dọc là các thỏa thuận liên quan đến mối quan hệ mua bán thực sự hay tiềm năng giữa các công ty với nhau. Một hình thức đặc biệt nguy hiểm của các thỏa thuận ngang là các-ten. 

    Tác động lớn nhất của các các-ten lên thị trường chính là việc chúng xoá bỏ tiêu chí cạnh tranh giữa những doanh nghiệp tham gia. Một khi các công ty trên thị trường thống nhất các tiêu chuẩn chung về giá, kỹ thuật, công nghệ, điều kiện giao kết hợp đồng… các doanh nghiệp từ vị thế đối thủ cạnh tranh của nhau sẽ không còn cạnh tranh với nhau nữa. Bằng sức mạnh chung (nếu sự liên kết tạo nên sức mạnh thị trường) và bằng việc thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh, các doanh nghiệp tham gia có thể gây thiệt hại cho khách hàng khi đặt ra các điều kiện giao dịch bất lợi cho họ hoặc gây thiệt hại cho các doanh nghiệp không tham gia thỏa thuận.

Thỏa thuận phản cạnh tranh

   Dễ hiểu thì như thế này, trong làng, Tí và Tèo là hai bạn chuyên bán trái cây cho người dân trong làng; Tũn là nhà phân phối của Tèo tại làng bên. Mức giá của Tí và Tèo thường rất cạnh tranh nhau, nếu Tí bán rẻ hơn thì người dân mua trái cây của Tí, ngược lại Tèo bán rẻ hơn thì sẽ mua của Tèo.  Tuy nhiên, một ngày nọ:

  • Tí và Tèo bắt tay nhau thống nhất mức giá cao hơn mức bình thường (thành lập các-ten trái cây – đối thủ bắt tay nhau), khi đó tất cả người dân trong làng buộc phải mua ở mức giá cao hơn bình thường; và Tũn, vô hình chung phải bán trái cây ở làng bên cũng ở mức giá cao hơn bình thường => Người mua thiệt thòi
  • Tí và Tũn thống nhất mua bán ở mức giá cao hơn mức bình thường. Khi đó, người dân trong làng và làng bên vẫn có thể mua ổi của Tèo với mức giá bình thường => Người mua không thiệt thòi nhiều

   Chính vì vậy, các thỏa thuận dọc sẽ chỉ nguy hại nếu đó là các thỏa thuận giữa các công ty có vị trí thống lĩnh trên thị trường; chính vì vậy hầu hết các luật cạnh tranh thường nhẹ tay với các thỏa thuận dọc hơn các thỏa thuận ngang; bởi vì, về bản chất, thỏa thuận giữa người bán – người bán có khả năng làm giảm cạnh tranh cao hơn các thỏa thuận giữa người bán – người mua.

   Thỏa thuận ngang thường được coi là có tồn tại nếu có sự thống nhất về giá cả hàng hoá, dịch vụ; có thể là sự thống nhất trong việc phân chia thị trường, phân chia khách hàng; trong chiến lược marketing; thống nhất trong hành động để tiêu diệt đối thủ hoặc phát triển khoa học kỹ thuật, v.v. 

Các hình thức áp dụng các-ten phổ biến nhất có thể kể đến:

  1. Sửa giá: Sửa giá là việc đến các đối thủ cạnh tranh đồng ý kiểm soát hoặc duy trì giá của hàng hóa/dịch vụ. Các thỏa thuận ấn định giá không cần phải bằng văn bản, ví dụ như một cuộc họp hiệp hội thương mại hoặc tại một sự kiện xã hội, có thể đủ để cho thấy rằng có một thỏa thuận ấn định giá. Không quan trọng làm thế nào đạt được thỏa thuận hoặc liệu nó đã được thực hiện. Điều quan trọng là các đối thủ cạnh tranh đã đồng ý thông đồng.  Ví dụ, vào năm 2008, 16 công ty bảo hiểm đã ký kết một thỏa thuận tăng mức phí bảo hiểm tiêu chuẩn với ô tô hay các thỏa thuận tương tự giữa các thành viên của Hiệp hội ngân hàng (để cố định mức lãi suất trần) và giữa các thành viên Hiệp hội thép Việt Nam (ngăn các công ty khác giảm mức giá bán). Thường thì các vụ việc trên đều bị phản đối dữ dội, bị Cơ quan quản lý cạnh tranh điều tra và phải dừng lại
  2. Gian lận thầu: Gian lận giá thầu xảy ra khi các đối thủ cạnh tranh đồng ý về việc ai sẽ thắng thầu. Để hỗ trợ thành viên được chỉ định thắng thầu, các thành viên khác có thể không đấu thầu, rút ​​thầu hoặc chào giá cao hơn hoặc thêm nhiều điều khoản không có lợi cho bên đấu giá. 
  3. Chia sẻ thị trường: Trong thỏa thuận chia sẻ thị trường, các đối thủ cạnh tranh sẽ phân chia thị trường theo nhiều cách khác nhau, chẳng hạn như khu vực địa lý (các-ten ma túy trong Breaking Bad chia thị trường theo kiểu này), theo quy mô hoặc theo nhóm khách hàng và đồng ý chỉ bán cho phân khúc thị trường của họ. 
  4. Kiểm soát sản xuất: Kiểm soát sản xuất liên quan đến một thỏa thuận giữa các đối thủ cạnh tranh để hạn chế số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ có sẵn trên thị trường. Bằng cách kiểm soát việc cung cấp hoặc sản xuất hàng hóa hoặc dịch vụ, các-ten có thể, gián tiếp, tăng giá để tối đa hóa lợi nhuận của họ. Ví dụ về OPEC dưới đây là ví dụ rõ nhất về hình thức này.

Case study – OPEC

     Nghe có vẻ khá là tiêu cực nhưng sự thật là chúng ta vẫn có thể thấy một số các-ten tồn tại trên thị trường; tiêu biểu nhất có thể kể đến OPEC – Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (Organization of Petroleum Exporting Countries). Được nêu rõ trong trang web của Tổ chức,  mục tiêu của OPEC là phối hợp và thống nhất các chính sách dầu khí của các quốc gia thành viên và đảm bảo ổn định thị trường dầu mỏ để đảm bảo nguồn cung hiệu quả, kinh tế và ổn định xăng dầu cho người dùng…  

 

    Nhưng thật ra nhiều biện pháp lại có động cơ bắt nguồn từ quyền lợi quốc gia, ví dụ như trong cuộc Khủng hoảng dầu lần thứ hai năm 1979, giá dầu từ 15,5 USD/thùng bị nâng lên 24 USD/thùng. Trước tình hình đó, OPEC chẳng những không tìm cách hạ giá dầu mà lại duy trì chính sách cao giá trong thời gian dài để trục lợi. Chính vì vậy, có thể hiểu được mục tiêu của OPEC là một chính sách dầu chung nhằm giữ giá dựa vào việc phân bổ hạn ngạch xuất khẩu cho các nước thành viên, điều chỉnh lượng dầu khai thác để tạo ra khan hiếm hoặc dư dầu giả!!!

     Các-ten thường được các chính phủ quốc gia coi là bất hợp pháp vì lợi ích người tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, trong trường hợp này của OPEC, khi các thành viên là chính phủ của các quốc gia cố gắng “ổn định” giá vì lợi ích của chính họ thì OPEC đã là một tổ chức liên chính phủ. Và hơn nữa không có bất cứ một bộ luật quốc tế nào quy định về vấn đề này! Vậy thì, ai có thể ngăn một các-ten quốc tế đây? 😀

Viết bình luận tại đây

* By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're fine with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More