Tâm lý đám đông – Tốt, Xấu và Góc nhìn Đầu tư

của Thanh Trà Trương
5613 views

    Giả sử có một ngày, Tí, Tũn đến bên và nói với Tèo “Ê Tèo, nếu tụi tao nhảy cầu thì mày có nhảy theo không?”

    Là một đứa thông minh, sáng dạ, chưa báo hiếu được cha mẹ, hẳn Tèo sẽ nói “Chắc chắn là ….KHÔNG!”. Cũng đúng. Tại sao đi nhảy cầu?

    Thế nếu tụi nó không đi nhảy cầu…..

    Và thay vào đó là cùng rủ nhau mua iPhone X? Ngày nào Tèo cũng thấy mấy đứa bạn thân mình bấm bấm chọt chọt, chụp hình tách tách, nhắn tin xoạch xoạch,… Là một đứa thông minh, sáng dạ, chưa báo hiếu được cha mẹ, hẳn Tèo cũng sẽ nói “Cái điện thoại cục gạch của mình hình như sắp hỏng rồi. Phải xin ba mẹ tiền mua iPhone X thôi?”

    Đây chính là Tâm lý đám đông (Herd mentality). Một số trường hợp chắc hẳn bạn đã chứng kiến (hoặc có thể bị ảnh hưởng) bởi tâm lý đám đông có thể kể đến như:

  • Dạo quanh phố phường tìm quán ăn. Thấy quán nào đông nhất thì tấp vào!
  • Nhà đầu tư đổ xô mua cổ phiếu doanh nghiệp X vì cổ phiếu này đang ‘hot’
  • Fidget spinner, trà chanh vỉa hè, trà sữa trân châu,…

Hay trong video sau:

    Okay. Hẳn mọi người đã mường tượng ra Tâm lý đám đông là gì rồi. Bắt đầu nghiên cứu sâu vào hiện tượng tâm lý này và phân tích xem nó sẽ có lợi/ hại như thế nào tới cuộc sống chúng ta nhé!


1 – Tâm lý đám đông là gì?

    Theo Wikipedia, Tâm lý bầy đàn hay Tâm lý đám đông (Herd Mentality) là sự mô tả cách một số người bị ảnh hưởng bởi những người thân cận của họ thông qua những hành vi nhất định, theo xu hướng, và/hoặc theo những điểm tựa. Hay nói cách khác, người bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông có xu hướng hành động theo những gì mà đám đông cùng làm; không dựa trên suy nghĩ, lập trường, ý kiến của cá nhân.

    Để dễ tưởng tượng hơn nữa, tâm lý đám đông miêu tả một con cừu nhắm mắt nhắm mũi đi theo hướng của cả đàn. Vì sao cừu đi hướng đó? Cừu cũng không biết nữa. Cừu đi vì cừu thấy cả đàn đi thôi!

Đàn cừu …

    Rất khó để có thể nhận ra rằng bạn có phải là một “con cừu” hay không, đặc biệt nếu bạn không biết hiện tượng này tồn tại. Các ví dụ ở trên, như việc đi vào quán ăn đông người hay mua một thứ đồ nhiều người mua là các trường hợp tâm lý đám đông thường hay xảy ra nhất. Thường thì các ví dụ về tâm lý đám đông hằng ngày không có nhiều hậu quả. Tuy nhiên, trong lĩnh vực đầu tư, tâm lý đám đông có thể để lại những ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế!


2 – Tâm lý Đám đông trong Đầu tư

    Một ví dụ điển hình về tâm lý đám đông trong thế giới tài chính và đầu tư là bong bóng dotcom vào cuối những năm 1990. Cùng với sự bùng nổ của Internet, niềm tin vào tương lai của ngành công nghệ thông tin và sự phát triển của các công ty trong ngành này đã thôi thúc các nhà đầu tư quan tâm tới các cổ phiếu của các công ty công nghệ cao. Các nhà đầu tư mạo hiểm (venture capitalist) và các nhà đầu tư tư nhân đã điên cuồng đầu tư một số tiền khổng lồ vào các công ty Internet. Mặc dù phần lớn các công ty đó không có mô hình kinh doanh hiệu quả, nhiều nhà đầu tư vẫn ‘dũng cảm’ đầu tư vì rất nhiều nhà đầu tư khác cũng làm điều tương tự!?

    Sự bùng nổ Tiền điện tử (Cryptocurrency) trong những năm gần đây và các bong bóng kinh tế khác đều là hậu quả của hiện tượng tâm lý đám đông này!

Bóng bóng kinh tế qua các thời kì – Nguồn: Google

    Trong phần lớn các trường hợp, bị dẫn dắt bởi đám đông không phải là một chiến lược đầu tư có lợi nhuận. Theo đó, các nhà đầu tư dễ bị ảnh hưởng bởi xu hướng mua và bán của đám đông (và họ gọi đó là đầu tư lướt sóng). Những nhà đầu tư này có xu hướng liên tục thay đổi danh mục đầu tư của họ để dồn tiền vào lĩnh vực, công ty đang ‘hot’ trên thị trường.

    Đầu tư theo đám đông sẽ dễ dàng gia tăng khả năng thua lỗ. Hầu hết các nhà đầu tư theo đám đông chỉ tìm hiểu và đầu tư khi xu hướng đã dần nguội, bong bóng sắp vỡ, mô hình giá đã đạt đỉnh và nghĩ rằng lợi nhuận sẽ tiếp tục tăng đều mãi mãi. Với suy nghĩ lạc quan như vậy, nhà đầu tư sẽ đầu tư vượt quá nhu cầu thật sự của mình. Đến khi nhà đầu tư nhận ra thị trường như họ đã kỳ vọng, sự sợ hãi tăng lên. Và khi sự sợ hãi lan tỏa thành tâm lý đám đông khiến họ bán tháo, thị trường sẽ sụp đổ!


3 – Mặt tốt của Tâm lí Đám đông?

    Một đồng xu luôn có mặt sấp ngửa, cũng như một vấn đề luôn có mặt tốt xấu. Vậy mặt tốt của tâm lí đám đông là gì? Bản thân tâm lý đám đông là một hiện tượng tâm lý khách quan. Tiêu cực hay tích cực sẽ tùy thuộc vào việc chúng ta nhìn nhận ở khía cạnh nào, nhằm mục đích gì, trong bối cảnh nào.

    Cụ thể, nếu sử dụng tâm lý đám đông để khuyến khích mọi người tham gia vào những hoạt động có ích cho cộng đồng, xã hội, thì điều này được coi là “tốt” đối với cộng đồng xã hội đó.

    Những người làm đoàn hội, công tác phong trào thường là những người có kiến thức, kĩ năng về việc khai thác tâm lý đám đông. Một phong trào sẽ bắt đầu với một đám đông “nhỏ’, nhưng có tác dụng là “chất kích thích”. Dần dần, bằng những việc làm cụ thể của đám đông “nhỏ”, kết hợp với truyền thông để tác động lên đám đông “lớn”, sẽ có nhiều người hưởng ứng phong trào.

Tâm lý đám đông – Marketing

    Hiểu biết tác động của tâm lý đám đông cũng có thể giúp những nhà làm marketing biết cách thu hút khách hàng, xóa bỏ mọi nghi ngờ đắn đo, rút ngắn thời gian ra quyết định mua hàng của người tiêu dùng nhằm tạo ra hiệu ứng dây chuyền trong mua sắm, gia tăng số lượng khách hàng mới tạo đà cho sự tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và cả thị phần. Ví dụ như việc khách hàng thường chọn những sản phẩm/ dịch vụ có nhiều bình luận, đánh giá từ những người đã trải nghiệm. Mặc dù những bình luận xuất phát từ ý kiến chủ quan nhưng lại có sức ảnh hưởng nhất định tới số đông khách hàng đang e dè chưa muốn thử. Như vậy, chỉ bằng vài dòng bình luận, những cái like và share, các nhà marketing hoàn toàn có thể tận dụng tâm lý này của đám đông để thu hút cho mình một lượng khách lớn.


4 – Khai thác mặt tốt & Hạn chế mặt xấu

    Như đã nói ở trên, tâm lý đám đông có cả mặt tốt và mặt xấu. Vậy làm thế nào để khai thác mặt tốt và hạn chế mặt xấu của nó. Đứng trên góc nhìn của một nhà đầu tư, mình xin đưa ra một số giải pháp như sau:

Tự ý thức – Giữ vững tâm lý khi đầu tư là nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhiều các quyết định tài chính, đặc biệt là đầu tư, thường bị ảnh hưởng bởi cảm xúc cá nhân và tâm lý đám đông. Đừng cảm thấy bị áp lực khi mua/ bán và dành thời gian cân nhắc kĩ quyết định của mình. Tham khảo thêm về tâm lý khi đầu tư tại đây.

 

Nghiên cứu kĩ các lựa chọn – Trước khi thực hiện bất kỳ khoản đầu tư nào, hãy hiểu cách hoạt động của nó, các rủi ro và chi phí liên quan. Hiểu về các lựa chọn sẽ giúp các quyết định đưa ra sáng suốt , chính xác hơn. Nhờ vậy cũng tăng khả năng thu lời. Đừng đầu tư chỉ vì thấy mọi người đều làm vậy!

 

Lựa chọn phù hợp với mục tiêu và nhu cầu tài chính  – Thảo luận về quyết định của bạn với người tư vấn tài chính. Tập trung vào mục tiêu tài chính để tránh đưa ra quyết định dựa trên cảm xúc!

 

1 bình luận

Rita Vox 30/10/2018 - 10:20

Nice post. Kudos for writer

Reply

Viết bình luận tại đây

* By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're fine with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More